روش مونته سوری یک رویکرد آموزشی است که تمرکز خود را بر روی علایق و فعالیتهای طبیعی و روزمره کودکان قرار داده است. این روش به طور کامل از روشهای آموزشی خشک و رسمی متمایز است و به جای آن، بیشتر بر مهارتهایی تمرکز دارد که در زندگی واقعی کودکان به کار میروند. محیطهای آموزشی مانند مدارس و مهدکودکها عمدتا از این روش بهره میبرند تا کودکان را به یادگیری با اشتیاق ترغیب کنند.
در روش مونته سوری، کودکان دیگر با مفاهیم خشک و انتزاعی سر و کار ندارند و میتوانند جهان اطراف خود را با دید تازهتری درک کنند. یکی از ویژگیهای این روش، عدم وجود فشار و اجبار بر روی کودکان است؛ آنها کاملاً احساس آزادی عمل دارند و به طور طبیعی با محیط اطراف خود در ارتباط هستند.
مونته سوری کیست؟
ماریا مونتهسوری، در سال ۱۸۷۰ میلادی، در خانوادهای ثروتمند در ایتالیا به دنیا آمد. او یک زن جسور و سختکوش بود که در دورانی که حتی تحصیل دختران مورد تأیید نبود، با حمایت مادر و علیرغم مخالفت پدر، وارد دانشکده پزشکی شد. به عنوان نخستین پزشک زن در ایتالیا شهرت یافت، اما بسیاری از مراکز درمانی و بیمارستانها او را استخدام نمیکردند.
او به ناچار، سرپرستی یکی از مراکز مراقبت از کودکان بیمار و معلول را بر عهده گرفت. در این مرکز، ماریا متوجه شد که برنامههای آموزشی موجود، کودکان را محدود کرده و اجازه تجربههای متنوع را به آنها نمیدهد. این مشاهدهها او را به تغییر در رویکرد آموزشی ترغیب کرد.
او تصمیم گرفت به دانشگاه بازگردد و در رشته تعلیم و تربیت و جامعهشناسی تحصیل کند. ماریا در دوران تحصیل با روشهای آموزشی مختلف آشنا شد و سپس به جایگزینی الگوهای قدیمی با یک رویکرد نوین در آموزش پرداخت. پس از فارغالتحصیلی، او چندین مرکز را تأسیس کرد و دیدگاههای نوآورانهاش نسبت به آموزش کودکان به سرعت جلب توجه و تحسین جامعه جهانی را به دنبال داشت.
تاریخچه مونته سوری
شیوه آموزش مونته سوری توسط ماریا مونتهسوری در ایتالیا ابداع شد. او آموزشهای نوآورانهاش را در مراکز آموزشی اجرا کرد و به سرعت مورد توجه جهانی قرار گرفت. با این حال، حکومت فاشیستی موسولینی به فعالیتهای او مانع شد و او را به اسپانیا تبعید کرد. تا پایان عمر خود، ماریا مونتهسوری به تلاش برای باز کردن دنیای جدیدی به روی کودکان با این روش آموزشی ادامه داد.
در سال ۱۹۱۲، روش آموزشی مونتهسوری به آمریکا وارد شد و در مقالات و انتشارات آموزشی آمریکا به طور گسترده مورد بحث قرار گرفت. در سال ۱۹۱۳، اولین مدرسه با نام مونتهسوری در آمریکا تأسیس شد.
با ورود به دههی ۱۹۱۴، مونتهسوری درگیر در اختلافات با یک معلم به نام ویلیام هرد کیلیپاتریک شد و موجب کاهش علاقه به این روش آموزشی شد. پس از ۴۴ سال، روش مونتهسوری مجدداً به عنوان یک الگوی آموزشی پرطرفدار مطرح شد.
در سپتامبر ۱۹۵۸، نانسی مککورمیک رامبوش و جورجین اسکاکل داودل مدرسهای به نام ویتبی را در گرینویچ کنکتیکت تأسیس کردند که با استقبال گسترده مردم مواجه شد. این مدرسه، هماکنون به عنوان یکی از مراکز معتبر مونته سوری در جهان شناخته میشود. امروزه، انجمن مونتهسوری آمریکا بیش از ۱۳۰۰ مدرسه را به خود وابسته میشمارد و تمامی آنها بر مبنای اصول و مفاهیم مونتهسوری فعالیت میکنند. این روش آموزشی نیز در سراسر جهان، از جنوب شرقی آسیا گرفته تا هند و سایر نقاط، گسترش یافته است.
روش مونته سوری از کجا آمد ؟
همه والدین میدانند که پس از سه سالگی، کودکان بهتر است در مهدکودک ثبت نام شوند تا با دنیای جدید آشنا شده و راههای زندگی را یاد بگیرند و با همسالان خود ارتباط برقرار کنند. اما آیا به این فکر کردهاید که در این مهدکودکها به چه آموزشهایی تحت تأثیر روشهای مختلف قرار میگیرند؟ یکی از پرطرفدارترین این روشها، روش مونتهسوری است که دارای یک قدمت بیش از یک قرن میباشد.
در روش مونته سوری، معلمان سعی میکنند تا با استفاده از بازیهای گروهی و فعالیتهای فردی، آموزشهایی را ارائه دهند که بر اصول رشد طبیعی و نیازهای فردی هر کودک مبتنی باشد. این روش در اکثر مدارس پیشدبستانی و مهدکودکها در سراسر جهان، از جمله ایران، به کار گرفته میشود.
ماریا مونته سوری، بنیانگذار این روش، نخستین دختری بود که در ایتالیا پزشک شد. در حین کار در یک مرکز کودکان معلول و بیمار، متوجه شد که برنامههای آموزشی موجود، فرصت آزاد برای تجربه کردن را به کودکان نمیدهند. بنابراین، با بازگشت به دانشگاه و مطالعه در زمینه تعلیم و تربیت، الگوی جدیدی برای آموزش به کودکان ارائه کرد؛ الگویی که به روش مونتهسوری شناخته میشود.
مفهوم اصلی مونته سوری، ایجاد شناخت و یادگیری از طریق شناخت درونی است. این روش تاکید دارد که نیازی به حفظ کردن مطالب نیست و با ایجاد انگیزه درونی در کودکان، آموزش به آنها ارائه میشود. در این روش، ارتقاء بصیرت، حل مسائل، و جریان درونی از جمله اهداف اصلی محسوب میشوند.
خدمات آموزشی خانه کودک آروند
نقش معلم در روش مونته سوری
در روش مونته سوری، معلم نقشی بسیار حیاتی را ایفا میکند که با تأکید بر احترام به فردیت هر کودک، به عنوان یک راهنما و ناظر ظاهر میشود. معلم در این روش به جای اینکه به عنوان یک مرجع مرکزی باشد، به عنوان یک راهنما عمل کرده و نقش ناظری را به عهده دارد. او با دقت به پیشرفت، علایق، و چالشهای هر کودک توجه میکند و در صورت نیاز، با ارائه راهنمایی و حمایت محبتآمیز، کودکان را در مسیر یادگیری خود راهنمایی میکند.
نکتهای که در روش مونته سوری متمایز کننده است، این است که معلمان تمرکز خود را بر روی شناخت کودکان قرار میدهند و به دقت به تحولات و پیشرفت هر فرد توجه میکنند. این نگرش به کودکان این امکان را میدهد که احساس استقلال کنند و به تواناییهای خود اعتماد بیشتری داشته باشند.
معلمان در این روش به عنوان راهنما عمل میکنند و هدف آنها از تسهیل گرایش کودکان به ابداع و اکتشاف است. آنها محیطهای آموزشی را به گونهای طراحی میکنند که کودکان بتوانند با انجام فعالیتها احساس کامیابی و غرور کنند. این نگرش به کودکان این امکان را میدهد که با استقلال فکری و عقلانی، از خود بیشتر آگاهی پیدا کرده و از یادگیری لذت ببرند.
فلسفه آموزش مونته سوری چیست؟
فلسفه آموزش مونته سوری بر اساس اصول ارزشمندی چون صلح، همکاری و احترام متقابل است. در این روش، ارتباطات بین کودکان و معلمان بر پایه احترام به یکدیگر و همچنین همکاری به وجود میآید. معلمان در روش مونتهسوری تلاش میکنند کودکان را به احترام گذاری به یکدیگر ترغیب کنند و توجه خود را از تفاوتها و تبعیضهای احتمالی دور بگردانند.
در محیطهای مونته سوری، همه افراد به عنوان بخشی از آینده و سازندگان آینده در نظر گرفته میشوند. این نگرش به کودکان به عنوان افرادی با توانمندیها و ارزشهای خاص، ایجاد احساس مسئولیت و ارزشمندی در آنها را ترویج میدهد. معلمان در این روش با ترغیب به صلح و دوستی جهانی، سعی در ارتقاء ارتباطات انسانی با همکلاسیها دارند. این رویکرد باعث میشود که کودکان حتی در مواجهه با تفاوتها و تنوعهای مختلف، احترام به یکدیگر را تجربه کرده و مفهوم صلح را درک کنند.
در مهدکودکها و پیشدبستانیهای مونته سوری، این اصول به کودکان آموزش داده میشود تا از سنین کمتر به فراگیری مفاهیم ارتباطات سالم و مقدسات صلحآمیز آشنا شوند. این نگرش به کودکان کمک میکند تا ارتباطات مثبت و دوستانه را تجربه کرده و در محیطی که احترام و صلح مهمترین ارزشها محسوب میشوند، رشد و توسعه یابند.
کارایی روش مونته سوری
تحقیقات دربارهٔ روش مونته سوری نشان میدهد که نتایج بستگی به شرایط و متغیرهای مختلف دارند. برخی از تحقیقات نشان میدهد که این روش میتواند تأثیرات مثبتی بر مهارتهای تحصیلی و اجتماعی کودکان داشته باشد. مثلاً، کودکانی که با این روش آموزش داده میشوند، ممکن است در حل مسائل، توجیه نظرات خود، توسعه مهارتهای اجتماعی و افزایش استقلال و اعتماد به نفس بهترین عملکرد را از خود نشان دهند.
از طرف دیگر، برخی تحقیقات ممکن است به محدودیتهای مالی و هزینه اجرای این روش اشاره کنند. همچنین، در برخی موارد، تأثیرات مثبت مونته سوری در طولانی مدت ممکن است محدود به برخی از مهارتها و ارتقاء خاصیتهای اجتماعی باشد.
در کل، مهمترین نکته این است که هر روش آموزشی میتواند در شرایط و با محدودیتهای خود تأثیرگذار باشد و بر اساس نیازها و شرایط خاص مدرسه، معلمان، و کودکان، انتخاب گردد. از این رو، اجرای روش مونته سوری نیازمند مدیریت مناسب، تعلیم و تربیت منطقی، و هماهنگی با منابع موجود است.
مزایا و معایب روش مونته سوری
مزایا روش مونته سوری:
- رشد چند بعدی کودکان: روش مونته سوری به کودکان این امکان را میدهد تا در چندین حوزه از جمله عاطفی، اجتماعی، جسمی و فکری رشد کنند.
- یادگیری کودکمحور: روش مونته سوری به کودکان این امکان را میدهد تا با تأکید بر مهارتهای انتقالی مثل تفکر انتقادی، مهارتهای حل مسئله، و استقلال فردی یادگیری کنند.
- انطباق با سرعت یادگیری فردی: این روش به هر کودک این امکان را میدهد که با توجه به سرعت یادگیری خود، مسیر تعلیم خود را طی کند.
- تجربه عملی: با تأکید بر یادگیری عملی، لمسی و تجربی، مفاهیم انتزاعی به کودکان ارائه میشود.
- گروهبندی با سنین مختلط: گروهبندی کودکان با سنوات مختلف میتواند فرصتی برای یادگیری همدیگر و تقویت مهارتهای اجتماعی ایجاد کند.
- افزایش استقامت به یادگیری: این روش احساس کنجکاوی و علاقه به یادگیری را در کودکان ترویج میدهد.
- احترام به تنوع و اختلافات: این روش با توجه به مشاهده کودکان مختلف در محیط آموزشی، احترام به تنوع و اختلافات را ترویج میدهد.
معایب روش مونته سوری:
- استانداردهای محدود: برنامههای درسی مونته سوری ممکن است استانداردهای محدودی داشته باشد و به نوع آموزش معلم بسیار وابسته باشد.
- چالش انتقال به محیط سنتی: انتقال از محیط مونته سوری به مدارس سنتی ممکن است چالشهایی ایجاد کند.
- فقدان آموزش رسمی: نبود چارچوب زمانی و فقدان آموزش رسمی ممکن است مشکلاتی ایجاد کند.
- تأثیرات غیرمستقیم: آموزش غیرمستقیم و بدون ساختار ممکن است در آینده تحصیلی کودکان مشکلاتی ایجاد کند.
- هزینه زیاد: برخی از مدارس مونته سوری هزینه زیادی دارند که ممکن است برای برخی از والدین مشکلساز باشد.
- فقدان تأکید بر درجهبندی و امتحانات سنتی: در این روش، تأکید کمتری بر درجهبندی و امتحانات سنتی وجود دارد.
برنامه های روش آموزش مونته سوری
زندگی عملی و مهارتهای زندگی:
-
- استقلال در فعالیتهای روزمره: آموزش به کودکان برای انجام فعالیتهای روزمره خود به صورت مستقل، از جمله خودخواسته خوردن، دستشویی رفتن، و تمیز نگهداشتن خود.
- آشنایی با زندگی عملی: یادگیری نحوه آمادهسازی غذا، پوشیدن لباس، و انجام کارهای خودمراقبتی.
فراگیری آگاهانه به کمک حواس پنجگانه:
-
- توسعه حواس بینا، شنوا، لامسه، بو و ذایقه: استفاده از حواس برای درک محیط اطراف و روابط بین اشیا.
- مفاهیم انتزاعی از طریق حواس: درک مفاهیم مانند گرما و سرما، نرمی و زبری، ارتفاع، مزه و صدا از طریق حواس پنجگانه.
هنر تکلم:
-
- تشویق به بیان افکار: ترغیب کودکان به بیان افکار و ارتقاء مهارتهای شفاهی.
- آموزش قواعد و مهارتهای خوشنویسی: پیشرفت در مهارتهای خوشنویسی و درک قواعد زبانی.
ریاضیات و علوم طبیعی:
-
- آموزش تعداد و مفاهیم ریاضی: ایجاد تعادل از طریق شمارش و دستهبندی اشیاء.
- آزمایش و آزمون با اجسام: درک روابط بین اشیاء و یادگیری اصول علوم طبیعی.
فرهنگ:
-
- آشنایی با فرهنگهای مختلف: یادگیری درباره کشورها، محیط زیست، گیاهان و جانوران، هنر موسیقی، زمان و تاریخ.
برنامههای مونتهسوری با توجه به این پنج سطح، کودکان را در طول فرآیند آموزشی به صورت جامع و گستردهای تربیت میدهند و به رشد هماهنگ در ابعاد مختلف زندگی افراد کمک میکنند.
روش مونته سوری چیست ؟
انتخاب آزادانه: روش مونته سوری تأکید دارد که کودکان باید در یادگیری و فعالیتهای خود آزادی داشته باشند. این به معنای این است که آنها میتوانند تصمیم بگیرند چه چیزی را یاد بگیرند، به چه صورتی یاد بگیرند، و چقدر وقت صرف یادگیری کنند. این امکان به آنها میدهد که بر اساس علاقهها و نیازهای شخصی خود یادگیری کنند.
نظم: حتی با آزادی بالا، نظم نیز در روش مونته سوری حائز اهمیت است. محیط آموزشی به گونهای سازمانیافته است که کودکان بتوانند با نظم و ساختار بهتر یاد بگیرند. اشیاء و فعالیتها مرتبط به هم هستند و این نظم در کمک به درک مفاهیم توسط کودکان میآید.
علاقه: آموزش مونته سوری اعتقاد دارد که یادگیری بهتر و ماندگارتر زمانی رخ میدهد که فرد به آن علاقهمند باشد. بر این اساس، آموزش به گونهای طراحی میشود که موجب افزایش علاقه و شوق کودکان به یادگیری شود.
یادگیری از هم سن و سالان: در روش مونته سوری، همکاری با هم سن و سالان اهمیت زیادی دارد. کودکان از تجربیات یکدیگر بهرهمند میشوند و میآموزند. کودکان بزرگتر به عنوان معلمان برای کودکان کوچکتر عمل میکنند، که این فرآیند هم نه تنها به یادگیری دانش فنی کمک میکند بلکه مهارتهای اجتماعی نیز تقویت میشود.
حرکت: حرکت و فعالیت فیزیکی در روش مونته سوری به عنوان یک عامل اساسی در یادگیری محسوب میشود. این روش تشویق به فعالیتهای جسمانی برای تقویت حافظه، تمرکز، و توانایی یادگیری مفاهیم انتزاعی است.
چهارچوب: روش مونته سوری به جای تأکید بر مطالب تئوری، بر اجرای کارهای عملی تأکید دارد. این کودکان را به جای شنیدن و خواندن، درگیر انجام کارها و تجربیات عملی میکند تا مفاهیم بهتر و عمیقتری را درک کنند.
راهنمایی معلم: معلم در روش مونته سوری به عنوان یک راهنما و مشاور علمی برای کودکان عمل میکند. او چارچوبها و محدودیتهایی را ارائه میدهد اما آزادی و فرصتهای زیادی به کودکان میدهد تا بر اساس نیازها و تواناییهایشان یاد بگیرند.
اهداف آموزش به روش مونه سوری
- ایجاد نگرش مثبت نسبت به مدرسه: روش مونتهسوری سعی دارد تا با ارائه فعالیتهای فردی و جذاب، هر کودک نسبت به محیط آموزشی نگرش مثبتی پیدا کند. این روش امکان انتخاب فعالیتها بر اساس علایق و نیازهای شخصی را به کودکان میدهد که باعث افزایش اشتیاق آنها به یادگیری میشود.
- کمک به رشد اعتماد به نفس: آموزش به روش مونتهسوری، از طریق فرآیند مرحلهبندی شده و مهارتهای تدریجی، به کودکان اعتماد به نفس میآموزد. هر موفقیت کوچک در هر مرحله، اعتماد به نفس کودک را افزایش میدهد و او را برای مراحل بعدی آماده میکند.
- کمک به تمرکز: روش مونتهسوری با ارائه فعالیتها و موارد آموزشی با کیفیت، کمک به ارتقاء تمرکز و توجه کودکان دارد. این موارد آموزشی طراحی شدهاند تا توجه کودکان را جلب کنند و به ایجاد تمرکز عمیق در یادگیری کمک کنند.
- تقویت کنجکاوی و خلاقیت: از طریق تجربه مستقیم با محیط و فعالیتهای عملی، کودکان در روش مونتهسوری ترغیب به اکتشاف و کنجکاوی میشوند. این روش از کنجکاوی کودکان به عنوان یک ابزار برای یادگیری استفاده میکند و خلاقیت را تشویق میکند.
- آموزش مهارتهای علیالخصوص: روش مونتهسوری بر اساس برنامههای آموزشی معدنی، علمی، هنری، زندگی عملی، و… کودکان را به مهارتهای گوناگون آموزش میدهد. این مهارتها به شکل کاملتری و با توجه به نیازها و استعدادهای هر کودک به او آموزش داده میشوند.
- اشتیاق به یادگیری مادامالعمر: با ایجاد محیطی تحریکآمیز و جذاب، روش مونتهسوری باعث ایجاد اشتیاق به یادگیری مادامالعمر در کودکان میشود.
مونته سوری در مهدکودک، پیش دبستانی و مدارس
در ایران، روش مونتهسوری به عنوان یک رویکرد آموزشی نوین، در بسیاری از مهدکودکها و مدارس اجرا میشود. این روش با عنوان “خانه خلاقیت” نیز مورد استفاده قرار میگیرد و به کودکان این امکان را میدهد که از سنین ابتدایی با یادگیری از طریق فعالیتهای عملی و کارهای اجتماعی، به صورت نشاطآمیز و خلاقانه آشنا شوند. در این محیطها، اصول و اهداف روش مونتهسوری به شیوهای جذاب و موثر اجرا میشوند.
آموزش در مهدکودک: در مهدکودکهای اجرایی بر اساس روش مونتهسوری، کودکان با محیطهای آموزشی مناسب و فعالیتهای جذاب در ارتباط هستند. این مراکز برای تربیت و آموزش کودکان از ابتدای سنین کودکی تا پیشدبستانی از اصول مونتهسوری بهره میبرند. فعالیتهای گوناگون مانند آشنایی با اعداد، حروف، تجربیات علمی، فعالیتهای هنری و اجتماعی بر اساس این روش به کودکان آموزش داده میشود.
آموزش در پیشدبستانی و مدارس: در مقاطع پیشدبستانی و مدارس ابتدایی نیز، روش مونتهسوری بهعنوان یک رویکرد کارآمد در آموزش به کودکان مورد استفاده قرار میگیرد. کودکان با استفاده از متدولوژی مونتهسوری، در یادگیری مهارتهای عمومی و موضوعات مختلف مثل ریاضیات، زبان، علوم، هنر، و موارد دیگر، با توجه به نیازها و سطح تواناییشان، فعالیت میکنند.
تأثیرات مونتهسوری در آموزش:
- تقویت خلاقیت و تفکر منطقی: با اجرای فعالیتها و بازیهای مبتنی بر مونتهسوری، خلاقیت و تفکر منطقی کودکان تقویت میشود.
- توسعه مهارتهای اجتماعی: از طریق فعالیتهای گروهی و اجتماعی، کودکان با همکاری و ارتباط با دیگران آشنا میشوند.
- تسلط بر مهارتهای زندگی: این روش به کودکان آموزش میدهد چگونه به صورت مستقل و مسئولانه در زندگی روزمرهشان عمل کنند.
- افزایش اعتماد به نفس: فرآیند مرحلهبندی شده آموزش در مونتهسوری، به کودکان اعتماد به نفس و اعتماد به مهارتهای شخصی خود را میآموزد.
- محوریت بر تفکر پژوهشی: کودکان با تجربه انجام تجربیات و پژوهشهای خود، تفکر پژوهشی خود را تقویت میکنند.
- ارتقاء توجه و تمرکز: با اجرای فعالیتهای متنوع و جذاب، روش مونتهسوری به بهبود توجه و تمرکز کودکان کمک میکند.
استفاده از روش مونتهسوری در این مراکز تأثیرات مثبت بر توسعه هوش هیجانی، هوش اجتماعی، و هوش عقلانی کودکان دارد و به آموزش به شیوهای جذاب و کاربردی میپردازد.
روش تربیتی مونته سوری در خانه
تربیت به روش مونتهسوری نه تنها در محیط مهدکودک یا مدرسه، بلکه در خانه نیز قابل اجراست. اجرای اصول این روش در خانه میتواند به بهترین شکل ممکن به رشد و توسعه یادگیری کودکان کمک کند. در ادامه، تعدادی از نکات و راهکارهای اجرای تربیت مونتهسوری در خانه را بررسی میکنیم:
فضای آموزشی مناسب:
-
- در خانه، یک فضای آموزشی مناسب برای کودک ایجاد کنید. این فضا میتواند شامل میز کار، قفسههای مرتب و اسباب بازیهای آموزشی باشد.
- مطمئن شوید که ابزارها و اسباب بازیها به دسترس کودکان قرار گرفته و با توجه به سن و تواناییشان مناسب انتخاب شده باشند.
آموزش به صورت عملی:
-
- به جای تمرکز بر یادگیری تئوری، بر روی فعالیتهای عملی و کاربردی تاکید کنید. به کودکان این امکان را بدهید که خودشان تجربهها را بسازند و از آنها یاد بگیرند.
پایبندی به روال و نظم:
-
- سعی کنید در روزهای مختلف و در زمانهای مشخص، فعالیتها و تکالیف خاصی برای کودکان تعریف کنید. این روال و نظم میتواند احساس امنیت و پایداری برای کودکان ایجاد کند.
- آزادی در انتخاب:
- اجازه دهید که کودکان به صورت آزاد انتخاب کنند که چه موضوعاتی را میخواهند بیشتر بررسی کنند یا در چه فعالیتهایی شرکت کنند.
تشویق به کنجکاوی:
-
- از کنجکاوی کودکان حمایت کنید و سوالاتشان را جواب دهید. تشویق کنید تا در محیط اطراف خود تحقیق کنند و مشاهدات خود را با دیگران به اشتراک بگذارند.
آموزش مهارتهای زندگی:
-
- مهارتهایی مانند خودخدمتی، مدیریت زمان، تمیزی و نظم به کودکان آموزش دهید. این مهارتها از اهمیت زیادی در زندگی کودکان برخوردار هستند.
انعطافپذیری در آموزش:
-
- درک کنید که هر کودک یک فرد منحصر به فرد است و نیازها و تواناییهای متفاوتی دارد. بنابراین، باید به اندازه کافی انعطافپذیری داشته باشید تا به نیازهای خاص هر کودک پاسخ دهید.
تشویق به همکاری:
-
- کودکان را به همکاری و اشتراک گذاری با دیگران تشویق کنید. این مهارت اجتماعی مهمی است که در مونتهسوری به طور فعال تقویت میشود.
پشتیبانی از احساسات:
-
- از کودکان خود بپرسید که چگونه احساس میکنند و به احساساتشان احترام بگذارید. آموزش به کودکان چگونگی مدیریت احساساتشان نیز بسیار اهمیت دارد.
با رعایت این نکات، میتوانید اصول تربیت مونتهسوری را به خانه خود منتقل کنید و به بهترین نحو ممکن از این رویکرد آموزشی در تربیت کودکانتان بهرهمند شوید.
مدارس مونته سوری در ایران
در ایران، بسیاری از مدارس و مهدکودکها از روش آموزشی مونته سوری استفاده میکنند. این روش در ایران نیز جایگاه خاصی پیدا کرده است و تعداد زیادی از والدین به دنبال ارائه یک محیط آموزشی بهتر و سازگارتر با نیازهای کودکان خود، به دنبال مدارس مونته سوری میگردند.
برخی از ویژگیهای مدارس مونته سوری در ایران عبارتند از:
- توجه به آزادی و خلاقیت کودک: مدارس مونته سوری در ایران، محیطی فعال و آزاد برای کودکان فراهم میکنند تا با توجه به علاقهها و استعدادهای خود، به صورت خلاقانه یاد بگیرند.
- فعالیتهای عملی و عملگرا: از دیدگاه مونته سوری، یادگیری از طریق فعالیتهای عملی و تجربی مؤثرتر است. بنابراین، در این مدارس، کودکان به فعالیتهای عملی و کاربردی مشغول میشوند.
- آموزش مهارتهای زندگی: به جای تمرکز بر روی یادگیری مفاهیم تئوری، مدارس مونته سوری در ایران به آموزش مهارتهای زندگی مثل مهارتهای اجتماعی، مهارتهای خودخدمتی و مدیریت زمان نیز تاکید دارند.
- کلاسهای مختلط: در مدارس مونته سوری، اغلب از کلاسهای مختلط استفاده میشود، به این معنا که کودکان با سنین مختلف در یک کلاس حضور دارند. این موضوع فرصتی برای یادگیری از همدیگر فراهم میکند.
- استفاده از ابزارهای آموزشی خاص: مدارس مونته سوری از ابزارها و اسباب بازیهای خاصی برای آموزش به کودکان استفاده میکنند که با توجه به اصول مونته سوری منتخب شدهاند.
- توجه به هویت فردی: هر کودک به عنوان یک فرد منحصر به فرد درک و توجه شده و نقشی در یادگیری و تربیت او ایفا میشود.
- استفاده از محیط آموزشی مناسب: محیطهای مدارس مونته سوری آمادهسازی شدهاند تا با توجه به نیازهای فیزیکی و ذهنی کودکان، برای ایجاد یک محیط آموزشی موثر و مناسب خدمت کنند.
همه این ویژگیها باعث میشوند که مدارس مونته سوری در ایران، جایگاه و اعتبار زیادی در میان والدین و افراد مرتبط با حوزه تربیت و آموزش داشته باشند و تعدادی از والدین به دنبال ارسال فرزندان خود به مدارس مونته سوری باشند.
روش مونته سوری در ریاضی
روش مونته سوری در تدریس ریاضی نیز از اصول و مفاهیم خاصی پیروی میکند. در این روش آموزشی، تمرکز بر روی تجربیات عملی، تشویق به بررسی و استفاده از اشیاء ملموس، و فراهم کردن محیطهای غنی از لحاظ منابع آموزشی است. در زیر به برخی از ویژگیهای روش مونته سوری در آموزش ریاضی اشاره میشود:
- استفاده از ابزارهای آموزشی: مدارس مونته سوری از ابزارها و اسباببازیهای آموزشی متنوع برای تدریس مفاهیم ریاضی استفاده میکنند. این ابزارها شامل مهرهها، کاشیها، ترازوها و سایر وسایل آموزشی مناسب برای فهم مفاهیم ریاضی هستند.
- تجربیات عملی: رویکرد مونته سوری به تدریس ریاضی تأکید بر تجربیات عملی دارد. کودکان توسط انجام فعالیتهای کاربردی و تجربی به درک مفاهیم ریاضی میپردازند.
- آموزش از طریق احساسات: مونته سوری با به کارگیری احساسات کودکان در فرآیند یادگیری، سعی در ایجاد تجربیات مثبت از طریق حل مسائل ریاضی دارد.
- تمرکز بر مسائل و موضوعات واقعی: مونته سوری به تدریس مسائل و موضوعاتی میپردازد که برای کودکان قابل فهم و مرتبط با زندگی واقعیشان هستند. این کمک میکند تا یادگیری برای کودکان جذاب و مفهومی باشد.
- استفاده از فعالیتهای گروهی: روش مونته سوری از فعالیتهای گروهی نیز برای تقویت همکاری و تعامل کودکان در فرایند یادگیری ریاضی استفاده میکند.
- آزادی در انتخاب: مونته سوری به کودکان امکان انتخاب مسیر یادگیری و انجام فعالیتهایی که به علاقه و استعداد آنها مرتبط است را میدهد.
- فراهم کردن محیطهای یادگیری متنوع: مدارس مونته سوری سعی دارند محیطهای آموزشی متنوع را در اختیار کودکان قرار دهند تا از تنوع و فعالیتهای آموزشی گسترده بهرهمند شوند.
در کل، روش مونته سوری در آموزش ریاضی به کودکان این امکان را میدهد که با رویکرد خود به یادگیری، مفاهیم ریاضی را به صورت خلاقانه و کاربردی فرا بگیرند.
آموزش الفبا به روش مونته سوری
آموزش الفبا به روش مونته سوری به شیوهای فعال و تجربی صورت میگیرد که از حواس حسی کودکان برای یادگیری بهینه استفاده میکند. در این روش، کودکان با استفاده از حواس بینایی، لامسه (لمس)، شنوایی، بویایی، و چشایی با حروف الفبا آشنا میشوند. در زیر توضیحاتی در مورد چگونگی آموزش الفبا به روش مونته سوری آورده شده است:
- استفاده از مواد آموزشی تجسمی: از موادی مثل حروف بازی، کتابهای تصویری با حروف الفبا، یا کارتهایی با تصاویر مرتبط با هر حرف استفاده میشود. این مواد به کودکان امکان مشاهده تصاویر و یادگیری الفبا را بر اساس تجسم و تصویرسازی میدهد.
- آموزش با حواس حسی: کودکان از حواس حسی مختلف برای یادگیری الفبا بهره میبرند. به عنوان مثال، با لمس حروف، حروف الفبا را بر روی سطح نرم یا بازیهایی که لمس آنها امکانپذیر است، یاد میگیرند. همچنین با گوش دادن به صداهای حروف و تلفظ آنها، توانایی خواندن و نوشتن را تقویت میکنند.
- ترکیب بازی و یادگیری: یادگیری الفبا با استفاده از بازیها و فعالیتهای تعاملی صورت میگیرد. به عنوان مثال، بازیهای مسابقه حروف یا جستجوی حروف در محیط کلاس، کودکان را به یادگیری و استفاده از حروف ترغیب میکند.
- استفاده از اشیاء طبیعی: از اشیاء طبیعی مثل سنگها، گلها یا اشیاء دیگر برای نمایش حروف الفبا استفاده میشود. این اشیاء به کودکان اجازه میدهند تا با حروف آشنا شده و با تجربیات حسی آنها تعامل کنند.
- ترکیب با کاربرد عملی: الفبا به شکلی عملی و با استفاده از فعالیتهای کاربردی به کودکان آموزش داده میشود. به عنوان مثال، کودکان میتوانند حروف را بازیابی کنند و با استفاده از آنها کلمات ساده بنویسند.
در کل، روش مونته سوری با استفاده از تجربیات چند حسی و ترکیب بازی و یادگیری، یادگیری الفبا را برای کودکان به یک فرآیند جذاب و مفید تبدیل میکند.
کتاب آموزش به روش مونته سوری
چندین کتاب و منبع آموزشی به روش مونته سوری در دسترس است که میتواند به عنوان منابع مفیدی برای آشنایی با این روش تربیتی و آموزشی عنوان شود. در اینجا چند کتاب معتبر در این زمینه آورده شده است:
- “The Absorbent Mind” )ذهن جاذب) تالیف ماریا مونته:
- این کتاب یکی از مهمترین آثار ماریا مونته است و به بررسی مفاهیم اساسی این روش آموزشی میپردازد. در آن، نظریهها و تجربیات ماریا مونته از تربیت و آموزش کودکان تشریح شده است.
- “Montessori: The Science Behind the Genius” )مونته سوری: علم پشت عبقری) تالیف انجلینا لاریکیه:
- این کتاب به شیوه کار و اصول روش مونته سوری میپردازد و تحقیقات علمی پشت این روش را بررسی میکند. نویسنده به بررسی اثرات مثبت این روش بر رشد ذهنی و اجتماعی کودکان میپردازد.
- “Montessori from the Start: The Child at Home, from Birth to Age Three” )مونته سوری از شروع: کودک در خانه، از تولد تا سه سالگی) تالیف پلین راپپورت و لیندا چایدی:
- این کتاب به والدین کودکان زیر سه ساله اطلاعات و راهنماییهایی درباره چگونگی اجرای اصول مونته سوری در خانه میدهد.
- “Montessori Today: A Comprehensive Approach to Education from Birth to Adulthood” )مونته سوری امروز: یک رویکرد جامع به تربیت از تولد تا بزرگسالی) تالیف پلین راپپورت:
- این کتاب به بررسی نحوههای اجرای روش مونته سوری در محیطهای آموزشی مختلف، از مهد کودک تا مدرسه و حتی دوران بزرگسالی میپردازد.
- “The Montessori Method” )روش مونته سوری) تالیف ماریا مونته:
- خود کتاب اصلی ماریا مونته که به بیان اصول و تکنیکهای این روش آموزشی میپردازد.
توصیه میشود هنگام انتخاب کتاب، به نویسنده، محتوا و بررسیهای موجود توجه کافی را داشته باشید تا بهترین منبع را برای نیازهای خود انتخاب کنید.
نقاشی به روش مونته سوری
نقاشی به روش مونته سوری نیز از اصول و فلسفهٔ این روش تربیتی الهام گرفته است. در روش مونته سوری، به کودکان این امکان داده میشود تا از طریق خلاقیت و خودبیانی در فعالیتهای هنری به یادگیری بپردازند. در زیر توضیحاتی در مورد نقاشی به روش مونته سوری آمده است:
آزادی در انتخاب:
-
- در نقاشی به روش مونته سوری، کودکان از آزادی بیشتری در انتخاب موضوعات و ابزارهای هنری برخوردار هستند. این آزادی به آنها امکان میدهد تا از خلاقیت خود در انتخاب موضوعات و ایدهها استفاده کنند.
محیط حساس:
-
- محیط آموزشی باید امکان فراهم آوردن تجربیات حسی متنوع را داشته باشد. برای نقاشی، ارائهٔ ابزارها و مواد مختلف، از جمله قلم، رنگ، و کاغذهای مختلف، به کودکان این امکان را میدهد که با محیط وسیعی از موارد آشنا شوند.
زمان مستقل:
-
- کودکان در این روش تربیتی اجازه دارند تا بر اساس نیاز و علاقهٔ خود، زمان خود را برای فعالیتهای هنری مشخص کنند. این اجازه به آنها این امکان را میدهد تا در زمانی که احساس نیاز به خلقی دارند، با ابزارهای نقاشی به طراحی و خلق آثار بپردازند.
پذیرش خلاقیت:
-
- نقاشی به روش مونته سوری از خلاقیت کودکان حمایت میکند و آنها را تشویق به اظهار خلاقیت در ایجاد آثار هنری میکند. نقاشی به عنوان یک وسیلهٔ برجسته برای بیان احساسات، افکار، و خلاقیت در نگاه این روش قرار دارد.
انعکاس بر تجربیات:
-
- کودکان میتوانند از طریق نقاشی تجربیات خود را به تصویر کشیده و در این باره با دیگران به اشتراک بگذارند. این امر به کودکان این احساس را میدهد که آراء و تجربیاتشان ارزشمند و مورد توجه هستند.
به طور کلی، نقاشی به روش مونته سوری نه تنها به کودکان کمک میکند مهارتهای هنری خود را تقویت کنند بلکه ایشان را به تجربه خلاقیت و بیان هنری تشویق میکند.
وسایل مونته سوری در ایران
وسایل مونته سوری عمدتاً برای ارائه یک محیط آموزشی مطلوب و تطبیقپذیر برای کودکان استفاده میشوند. این وسایل همچنین با هدف تشویق به یادگیری خودآموز و خلاقیت در کودکان طراحی شدهاند. در ایران، بسیاری از مراکز آموزشی از وسایل مونته سوری بهره میبرند. این وسایل عمدتاً به شکلی ترکیبی از ابزارها، مواد آموزشی و اسباب بازیهای طراحی شده برای توسعهٔ مهارتها و تواناییهای مختلف کودکان هستند.
برخی از وسایل مونته سوری عبارتند از:
- اسباب بازیهای آموزشی:
- این اسباب بازیها به شکلها و اندازههای مختلف برای تقویت مهارتهای حسی، تجسمی و حرکتی کودکان طراحی شدهاند.
- مواد آموزشی متنوع:
- کاغذهای رنگارنگ، مدادهای رنگی، قلمهای نویسندگی، پازلها، فیگورهای شکلها و حروف، عدد و سمبلها از جمله مواد آموزشی مونته سوری میباشند.
- وسایل آشپزخانه کودکانه:
- تجهیزات سادهای مانند دیسها، قاشقها، کاسهها و سایر وسایل آشپزخانه برای انجام فعالیتهای کودکانه و آشنایی با مفاهیم مرتبط با زندگی عملی کودکان استفاده میشوند.
- مواد ساخت و ساز:
- انواع خمیر بازی، تخته و مهرههای ساخت، سازهای ساخت و ساز مختلف که به کودکان این امکان را میدهند تا آثار خود را خلق و ساخته و با مفاهیم هنری و ساختارهای ابتدایی آشنا شوند.
- تجهیزات محیط طبیعی:
- وسایلی مانند صداها، عناصر دیزاین محیطی، چوبها، سنگها و دیگر عناصر محیط طبیعی که کودکان را با زیباییها و ویژگیهای مختلف طبیعت آشنا میکنند.
- اسباب بازیهای حسی:
- اسباب بازیهایی که از لحاظ حسی مانند لبههای مختلف، سطوح نرم یا ناخنکدار متنوع هستند تا کودکان با حواس پنجگانه خود آشنا شوند.
- مهمانی بازی:
- وسایلی مانند لوازم پارتی، دمبل و تخته مهمانی که در فعالیتهای گروهی و اجتماعی کودکان استفاده میشوند.
وسایل مونته سوری بهطور کلی بر اساس اصول فلسفی این روش طراحی شدهاند تا کمک به یادگیری شاد و خلاقانهٔ کودکان باشند.
روش مونته سوری در اموزش کسرها
روش مونته سوری در آموزش کسرها، همانند سایر مفاهیم ریاضی، بر اساس اصول این روش تربیتی است. در آموزش کسرها به کودکان با استفاده از ابزارها و مواد آموزشی مناسب، از روشهای فعالیت محور و تجربی برای تسلیط بر مفاهیم کسرها استفاده میشود. در ادامه، توضیحاتی درباره نحوه آموزش کسرها به روش مونته سوری آورده شده است:
- استفاده از مواد آموزشی تجسمی:
- از ابزارها و مواد آموزشی بازیافکنی مثل قطعات شکلات یا سایر اشیاء قابل تجزیه و تحلیل برای نمایش کسرها استفاده میشود. به کودکان این امکان میدهد تا با دیدن و لمس کردن، مفاهیم کسرها را درک کنند.
- فعالیتهای عملی:
- کودکان درگیر فعالیتهای کار دستی میشوند که به آنها کمک میکند تا با کسرها در موقعیتهای واقعی آشنا شوند. مثلاً تقسیم یک نان به دو نیمه یا تقسیم یک لعاب به چهار یکچهارم.
- بازیهای گروهی:
- استفاده از بازیهای گروهی که کودکان را به تعامل و همکاری در حل مسائل کسری تشویق میکند. این بازیها میتوانند به تقویت مهارتهای اجتماعی و حل مسائل تیمی نیز کمک کنند.
- فعالیتهای تجسمی و دیداری:
- استفاده از تصاویر و نمودارها برای نمایش کسرها و ارتباط آنها با قسمتهای مختلف یک مجموعه، به کودکان این امکان را میدهد که مفهوم کسرها را به شکل دیداری درک کنند.
- آموزش مرحله به مرحله:
- به جای ارائه مفهوم کسرها به صورت کلی، آموزش این مفهوم به شکل مرحله به مرحله و از ساده به پیچیده تر انجام میشود تا کودکان ابتدا با مفاهیم پایهای آشنا شوند و سپس به تدریج به مفاهیم پیشرفتهتر برسند.
- استفاده از تجربه شخصی:
- این روش تربیتی به کودکان این امکان را میدهد که از تجربیات شخصی خودشان برای درک مفاهیم کسرها استفاده کنند. به آنها اجازه میدهد تا با مفاهیم ریاضی در زندگی روزمرهشان ارتباط برقرار کنند.
در کل، روش مونته سوری با تمرکز بر تجربیات عملی و تفاوتهای فردی کودکان، به آنها این امکان را میدهد که با مفاهیم کسرها به یک شیوهٔ جذاب و موثر آشنا شوند.
آموزش زبان به روش مونته سوری
آموزش زبان به روش مونته سوری نیز بر اصول این روش تربیتی مبتنی است. در این روش، آموزش زبان بر اساس تجارب عملی، محیط غنی در زمینه زبان، و توجه به نیازها و علاقههای فردی کودکان انجام میشود. در ادامه، توضیحاتی درباره نحوه آموزش زبان به روش مونته سوری آورده شده است:
تبیین لغات با اشیاء و تجسم:
-
- این روش از اشیاء ملموس برای توضیح لغات استفاده میکند. به جای توضیح معنی یک کلمه با استفاده از تعاریف واژگانی، از اشیاء و تجسم استفاده میشود تا لغات به صورت تصویری در ذهن کودکان جا بیافتد.
محیط زبانی غنی:
-
- بر خلاف روشهای سنتی، محیطهای زبانی در کلاسها یا محلهای آموزشی مونته سوری، غنی و پر از کلمات و جملات مرتبط با زندگی روزمره کودکان است. این محیط زبانی تسلیط طبیعی به زبان را تسهیل میکند.
گفتار فعال و گوش دادن:
-
- کودکان در معرض گوش دادن به مکالمات و جملات زبانی قرار میگیرند و در پاسخ به آنها به صورت فعال در گفتار شرکت میکنند. این فرآیند نقش مهمی در توسعه مهارتهای گفتاری آنها دارد.
خواندن و نوشتن:
-
- در روش مونته سوری، خواندن و نوشتن نیز با تاکید بر تجربه فعال و موضوعات مرتبط با زندگی روزمره انجام میشود. از متنها و داستانهایی با موضوعات جذاب و مفهوم برای کودکان استفاده میشود.
آموزش گرامر از طریق مکالمه:
-
- گرامر نه به صورت جداگانه بلکه به همراه مکالمات یاد داده میشود. کودکان با تجربه مکالمه و استفاده از جملات در مواقع مختلف، گرامر را به صورت طبیعی یاد میگیرند.
فرآیند یادگیری بر اساس علایق فردی:
-
- این روش تربیتی به کودکان این امکان را میدهد که بر اساس علایق و تمایلات شخصی خود، زبان را یاد بگیرند. این به آنها احساس میکند که آموزش زبان جذاب و مرتبط با زندگی شخصی آنهاست.
آموزش اهمالی:
-
- در روش مونته سوری، آموزش اهمالی یا خودآموزشی ترویج میشود. کودکان بر اساس نیازها و خودشان، زمانی که بخواهند و با روشی که برایشان جذاب است، به یادگیری زبان میپردازند.
با توجه به اصول این روش، آموزش زبان به صورت جذاب و متفاوت، کمک به توسعه مهارتهای زبانی و فرهنگی کودکان میکند.
اموزش مونته سوری برای کودکان
آموزش مونته سوری برای کودکان به شیوهای جذاب و تجربی صورت میگیرد که توجه به نیازها و علایق فردی هر کودک را در نظر میگیرد. در این روش، هدف اصلی تقویت مهارتها، اعتماد به نفس، و ایجاد علاقه به یادگیری در کودکان است. در ادامه، به برخی اصول و مراحل آموزش مونته سوری برای کودکان اشاره خواهیم کرد:
- آموزش بازیگری:
- آموزش مونته سوری از طریق بازیگری و فعالیتهای جذاب انجام میشود. این افعال بازیگرانه به کودکان کمک میکند تا به صورت فعال در یادگیری شرکت کرده و اطلاعات را به خود جذب کنند.
- آموزش از طریق حواس:
- مونته سوری به استفاده از حواس (بینایی، شنوایی، لامس، بویایی، و چشایی) در آموزش تاکید دارد. این اطلاعات حسی باعث میشود که کودکان از طریق تجربههای خود با محیط اطراف، مفاهیم را درک کنند.
- آموزش مستقل:
- یکی از اصول مونته سوری آموزش مستقل به کودکان است. آموزش مستقل به آن معنی است که کودکان قدرت تصمیمگیری خود را تقویت میکنند و به طور خودآگاه به یادگیری مشغول میشوند.
- آموزش از طریق فعالیتهای کاربردی:
- آموزش مونته سوری از فعالیتهای کاربردی و عملی استفاده میکند. به جای انتقال مفاهیم تئوریک، کودکان از طریق تجربه و انجام فعالیتهای کاربردی با مفاهیم آشنا میشوند.
- آموزش اهمالی:
- این روش آموزشی به کودکان این امکان را میدهد که به صورت اهمالی و بر اساس علاقهها و نیازهای شخصی خود به یادگیری بپردازند. این به آنها احساس میکناند که آموزش یک فرآیند جذاب و انعطافپذیر است.
- آموزش از طریق تجربه:
- مفهوم اصلی در مونته سوری این است که کودکان از طریق تجربههای شخصی و فعالیتهای عملی به یادگیری میپردازند. این تجربهها به آنها اجازه میدهد مفاهیم را در یک سیاق واقعی تر و معنادارتر درک کنند.
- آموزش چند سندرومی:
- در مدارس مونته سوری، کودکان با مشکلات چند سندرومی نیز آموزش میبینند. این رویکرد توجه به نیازهای گوناگون کودکان را در نظر میگیرد.
استفاده از این اصول در آموزش مونته سوری برای کودکان به والدین و معلمان کمک میکند تا یک محیط آموزشی پویا، جذاب و متناسب با نیازهای هر فرد ایجاد کنند.